Kleszcze

Kleszcze (pajęczaki z rzędu roztoczy) są pasożytami zewnętrznymi żywiącymi się krwią kręgowców. Posiadają przystosowany do ssania krwi ryjkowaty narząd gębowy, uzbrojony
w liczne ząbki pomocne w utrzymywaniu się w skórze żywiciela.
Ukłucia kleszcza są często niezauważone, bo ich ślina zawiera substancje znieczulające. Czasem w miejscu wkłuciu odczuwa się swędzenie, niemal zawsze występuje zapalna grudka, podobna do odczynu po ukłuciu przez komara. Chorobę boreliozę wywołuje drobnoustrój zaliczany do krętków. Ocenia się, że w zależności od regionu, od 10 do 40 % kleszczy jest nosicielami krętka Borrelia. Larwa, nimfa i dojrzała postać kleszcza żerują przez parę dni i po nasyceniu się krwią odpadają, aby przeobrażać się, bądź składać jaja. Nie każde ukłucie przez zakażone kleszcze prowadzi do choroby -boreliozy.
Jeśli kleszcz żerował mniej, niż 24 godziny i został usunięty, prawdopodobieństwo zakażenia
i zachorowania na boreliozę są znikome. Najskuteczniejsza w przenoszeniu boreliozy jest maleńka (1 – 1,5 mm) postać nimfy. Ukąszenia kleszczy są bezbolesne, gdyż wraz z ukłuciem kleszcz wprowadza substancje znieczulające oraz inne substancje ( przeciwzakrzepowe, przeciwzapalne) ułatwiające żerowanie.

Po upływie jednego do kilku tygodni w miejscu ukłucia w około połowie zakażonych krętkiem ukłuć, pojawia się koliste zaczerwienienie skóry, szerzące się obwodowo. Jest to rumień wędrujący, który może osiągać kilkanaście cm średnicy, w środku jest często jaśniejszy, czasem przybiera postać „wolego oka” z sinawo-czerwonawym środkiem. Rumieniowi mogą towarzyszyć czasem ból i zawroty głowy, bóle mięśni, kości, drętwienie chorej okolicy. Rzadko na skórze występują małe, sinawe guzki. Rumień zwykle znika, nawet bez leczenia. Każde pojawienie się rumienia po ukłuciu przez kleszcza wymaga zgłoszenia się do lekarza pierwszego kontaktu.
BORELIOZA jest chorobą o wielu obliczach, naśladuje czasem inne choroby, może dotyczyć narządu wzroku, słuchu. Nie można lekceważyć ukłucia przez kleszcze. Po pobycie na łące, na działce, w lesie, po spacerze po trawnikach osiedlowych, należy dokładnie obejrzeć całe ciało w poszukiwaniu maleńkich pajączków barwy brunatno-ryżej, albo czarnej, wędrujących na skórze, bądź już w nią wkłutych

Kleszcze występują w trzech formach: larwa, nimfa i postać dorosła

1

Jak usunąć kleszcza?

Wkłutego kleszcza trzeba natychmiast po zauważeniu usunąć poprzez wyciąganie. Nie należy go wykręcać, ponieważ jego aparat kłująco-ssący nie jest gwintowany. Nie wolno smarować go tłuszczem, ani polewać spirytusem, bo zwymiotuje zawartość żołądka do rany, potęgując liczbę zakażających bakterii (wirusów i innych drobnoustrojów).
Do usuwania kleszcza zawsze należy użyć jakiegoś narzędzia. Najczęściej używa się do tego pęsety. Nie wolno chwytać nią tułowia kleszcza, lecz należy podłożyć ją pod jego tułów tak, żeby szczęki pęsety objęły jedynie główkę kleszcza.

2

Kleszcza należy wyjmować jednym zdecydowanym ruchem, ale nie gwałtownie, żeby nie oderwać tułowia od główki. Jeśli poczujemy zdecydowany opór, to nie zwiększamy siły naciągu, ale też jej nie zmniejszamy. Czekamy chwilę, aż ząbki narządu gębowego kleszcza zaczną się odhaczać i kleszcz będzie powoli wychodzić. Wówczas znów zwiększamy siłę naciągu, aż do całkowitego usunięcia kleszcza ze skóry i – co istotne – w całości, czyli razem z główką.

W aptekach dostępne są karty do usuwania kleszczy. Są one wielkości kart kredytowych, więc można je zawsze mieć przy sobie. Na dwóch rogach mają one specjalne wcięcia umożliwiające usunięcie kleszczy każdej wielkości.

3

Po usunięciu kleszcza rankę należy odkazić spirytusem salicylowym bądź wodą utlenioną.
Jeśli mimo wszystko dojdzie do oderwania tułowia kleszcza od główki i pozostanie ona w skórze, należy udać się do lekarza, w celu jej usunięcia.

Występowanie kleszczy

Kleszcze występują na obszarach przejściowych między dwoma różnymi typami roślinności, np.:

  • Brzegi lasów z graniczącymi łąkami
  • Polany
  • Błonia nad rzekami i stawami
  • Zagajniki z zaroślami
  • Obszary gdzie las liściasty przechodzi w iglasty i odwrotnie
  • Obszary gdzie las wysoki przechodzi w las niski
  • Obszary zarośnięte paprociami, jeżynami, czarnym bzem, leszczyną
  • Lasy liściaste i mieszane
  • Lasy iglaste z gęstym poszyciem

Okres aktywności kleszczy

Kleszcze zimują głęboko pod ściółką leśną, w miejscach, gdzie temperatura wynosi ok 0oC. Wzrost temperatury powoduje aktywność kleszczy.

Kleszcze są aktywne od marca do listopada. Wilgotne lato i łagodna zima sprzyjają rozprzestrzenianiu się kleszczy.

Źródło: Pomorskie Centrum Chorób Zakaźnych i Gruźlicy w Gdańsku